Widząc osobę otyłą przeważnie zakładamy, że za dużo je, za mało się rusza i ogólnie nic nie robi, by schudnąć. W większości przypadków faktycznie dieta i brak ruchu będą odpowiedzialne za ich obecny stan. Jednak nie wiem czy wiecie, ale są schorzenia, które nawet przy największej determinacji danej osoby, nie dopuszczą do zmiany masy ciała.
O czym chciałabym Wam dzisiaj opowiedzieć? O chorobie, która sprawia, że otyły nie ma wpływu na swoją otyłość, czyli o obrzęku lipidowym. Choroba ta jest na tyle specyficzna, że skupią się głównie na dolnych kończynach, przez co osoba na diecie i regularnie ćwicząca może „odchudzić” górną część ciała, a dolną pozostawić bez zmian – czyli zacząć wyglądać dosyć karykaturalnie (szczupłe ramiona i masywne nogi).
Czym jest obrzęk lipidowy?
Obrzęk lipidowy nie jest odkryciem naszych czasów. Pierwsze rozpoznanie dokonali Allen i Hines w 1940 roku. Mimo tego do dziś choroba ta jest mylona z otyłością lub obrzękiem limfatycznym. Najczęściej ujawnia się u kobiet (bez względu na masę ciała) i objawia obustronnym przyrastaniem tkanki tłuszczowej w okolicach dolnych kończyn (nie dotyczy przeważnie stóp i dłoni, chyba że występuje w połączeniu z obrzękiem limfatycznym). U mężczyzn pojawia się jedynie w przypadku zaburzeń hormonalnych. Owej tkanki tłuszczowej nie można się pozbyć ani w wyniku diety odchudzającej, ani zwiększonej aktywności fizycznej. Już w okresie dojrzewania można zaobserwować pierwsze objawy obrzęku. Może on się również rozwinąć u kobiet w czasie ciąży, w okresie menopauzy, gwałtownego tycia,a także po operacjach ginekologicznych.
Dysproporcja między kończynami w obrzęku lipidowym.
www.limfologia.com
Przyczyny obrzęku lipidowego
Do tej pory nie udało się dokładnie zbadać przyczyn powstawania tej choroby. Wykryto jednak pewne kluczowe czynniki, do których należą: nierównowaga hormonalna, predyspozycje genetyczne i brak możliwości metabolizowania wysięku z naczyń krwionośnych (odkładania białka i komórek w podskórnej tkance tłuszczowej).
Rozwój obrzęku lipidowego
Obrzęk lipidowy charakteryzuje się licznymi zmianami fizjologicznymi i histopatologicznymi. Następuje spadek elastyczności skóry i znajdującej się pod nią tkanki łącznej. Warstwa naskórka robi się coraz cieńsza. Pojawiają się zaburzenia krążenia krwi, zmniejsza się oporność naczyniowa. Dochodzi do nadmiernego rozwoju komórek tłuszczowych. Rezultatem jest ogromna dysproporcja między górną a dolną częścią ciała. Chorzy bardzo często mają wrażenie, że dolna część ciała do nich nie należy. Wszystko to doprowadza do obciążenia psychicznego, z którym chorzy często nie są w stanie sobie poradzić.
Coraz większe wałeczki tworzące się po wewnętrznych stronach kolan powodują, że osoby cierpiące na obrzęk lipidowy nie są w stanie chodzić. Problemem są także wiecznie nawracające siniaki pojawiające się na bardzo wrażliwym ciele (wystarczy lekko dotknąć). Następuje również nadmierne zbieranie się wody w organizmie wywołujące uczucie napięcia i ból.
Stadia obrzęku lipidowego
Stadia obrzęku lipidowego (kolejno I, II, III), www.vimed.pl
Stadium I
Powierzchnia skóry jest wciąż miękka i regularna, pojawiają się guzkowate zmiany wyczuwalne pod palcami. Barwa skóry pozostaje bez zmian, natomiast tkanki podskórne przypominają gąbkę lub gumę. Stadium to trwa kilka lat.
Stadium II
Powierzchnia skóry nie jest już gładką, staje się nierówna, twardnieje. Tkanka podskórna staje się pogrubiona, pojawiają się wypustki. Płaty tłuszczowe formują się na środkowej części uda oraz bocznej części kostek. Obrzęk narasta w ciągu dnia, może mu też towarzyszyć obrzęk limfatyczny.
Stadium III
Powierzchnia skóry staje się bardzo nierówna. Tkanka podskórna jest bardzo twarda i pogrubiona. Pod skórą pojawiają się duże wybrzuszenia utrudniające chodzenie w wyniku powstające deformacji nóg. Również na tym etapie choremu często towarzyszy wtórny obrzęk limfatyczny.
Częstotliwość występowania obrzęku lipidowego
W Polsce nie ma jeszcze danych na ten temat, natomiast w Niemczech oszacowano, że nawet 10% społeczeństwa cierpi na obrzęk lipidowy. W specjalistycznych klinikach leczenia wykazano, że chorych może być nawet 15% Niemców.
Rozpoznanie obrzęku lipidowego
Przebieg choroby u każdego pacjenta może być inny. W większości przypadków wraz z upływem lat pojawiają się jednak następujące objawy:
- uczucie ciężkości nóg
- nierównomierne tycie (głównie kończyn dolnych)
- w przypadku odchudzania utrata tkanki tłuszczowej tylko w obrębie górnych kończyn
- nieproporcjonalnie wielkie nogi (kształt kolumny)
- spuchnięte nogi po długim staniu lub siedzeniu
- płaskostopie
- niejednolita skóra (sucha i przetłuszczona)
- nadmierne występowania siniaków
- mrowienie w kończynach dolnych
- obniżona temperatury skóry (zimne kończyny)
- silne bóle w nogach
Konsekwencje obrzęku lipidowego
Do najczęstszych konsekwencji obrzęku lipidowego należą:
- wzrost masy ciała
- występowanie żylaków
- uszkodzenia w układzie żył głębokich
- zmiany degeneracyjne w stawach
- problemy psychologiczne
Obrzęk lipidowy. www.limfologia.com
Jakie czynniki pogarszają obrzęk lipidowy?
Przede wszystkim obrzęk lipidowy pogarszają wszystkie czynniki prowadzące do zwiększenia magazynowania wody w organizmie (np. schorzenia żylne). Dlatego w przypadku pojawiających się żylaków warto jak najszybciej zadbać o to, by się ich pozbyć.
Duże znaczenie ma także masa ciała. Nadwaga zwiększa tendencję organizmu do obrzęków, ogranicza ruch i przyczynia się do rozwoju obrzęku limfatycznego. Należy dążyć do zmniejszenia masy ciała, aż do osiągnięcia prawidłowych wskaźników.
Kluczowe jest również nadmierne obciążenie fizyczne. Długie stanie czy siedzenie niekorzystanie wpływają na stan chorego. Również długie loty samolotem negatywnie oddziałują na obrzęki, dlatego warto stosować opaski uciskowe.
Leczenie obrzęku lipidowego
Do tej pory nie opracowano za wielu skutecznych sposobów leczenia obrzęku lipidowego. Mimo wszystko poniższe sposoby są kluczowe w przypadku zapobiegania gorszym zmianom. W terapii należy uwzględnić:
1. Sposób żywienia
Pierwszym odruchem chorych jest przejście na dietę restrykcyjną (myślą, że są otyli i muszą schudnąć). Jednak taki krok może spowodować zwiększenie dysproporcji między kończynami, a w efekcie doprowadzić do problemów psychologicznych (w tym depresji!). Chory powinien doprowadzić swoją masę ciała do prawidłowych wskaźników (jeśli miał nieprawidłowe). Kluczowe jest dostarczanie wszystkich niezbędnych składników w ilościach wynikających z zapotrzebowania organizmu (w przypadku nadmiernych ilości zostaną one zmagazynowane w postaci tłuszczu związanego z obrzękiem lipidowym).
2. Aktywność fizyczna
Aktywność fizyczna powinna towarzyszyć nam zawsze, ale w przypadku chorych nie tylko będzie sprzyjała utrzymaniu właściwej masy ciała, ale również usprawni drenaż limfatyczny. Odpowiednio dobrane ćwiczenia zapobiegną powikłaniom żylnym i limfatycznym oraz dalszemu przybieraniu na masie ciała. Polecane są zwłaszcza ćwiczenia w basenie (pływanie, aqua aerobik, aqua spinning itp.), jazda na rowerze, spacery. Ważne jest stosowanie przy tym odzieży uciskowej.
3. Odzież uciskowa
Zastosowanie chirurgicznych pończoch, dodatkowo wzmacnianych wraz z odpowiednio dobraną aktywnością fizyczną, to jedno z lepszych obecnie rozwiązań. Opaski pomagają nadać odpowiedni kształt kończynom, zapobiegają bólowi, wspomagają aktywność fizyczną, czy też poprawiają ukrwienie. Dobór odzieży zależy jednak od stadium choroby. Przy zwiększonym obrzęku lipidowym pojawia się obrzęk limfatyczny, co również należy wziąć pod uwagę.
4. Zabiegi medyczne
Często w przypadku obrzęku lipidowego stosuje się liposukcję. Nie zaobserwowano jednak większej poprawy w przypadku chorych, natomiast jeśli dojdzie do zniszczenia naczyń limfatycznych może dojść do pogorszenia stanu pacjenta. Lepszym pomysłem wydaje się być zastosowanie mniej inwazyjnego zabiegu – liposukcji wodnej (WAL), która nie narusza naczyń krwionośnych.
Presoterapia, coraz częściej stosowana, ma na celu wzmocnić tkankę łączną i wpłynąć na poprawę krążenia. Zabieg ten polega na zastosowaniu podciśnienia. Obecnie jest to jednak trudno dostępny zabieg, gdyż oferuje go tylko jedna klinika.
UWAGA! Nie ma żadnych skutecznych leków ani kremów zwalczających obrzęk lipidowy.
5. Manualny drenaż limfatyczny
To również bardzo korzystna metoda leczenia, zwłaszcza przy początkach obrzęku limfatycznego. Dzięki manualnemu drenażowi naczynia limfatyczne odblokowują się, dzięki czemu w trakcie jednego zabiega istnieje możliwość usunięcia ponad 500 ml limfy i wody z każdej nogi.
6. Praktyczne porady – podsumowanie
- Codzienna gimnastyka w odpowiedniej odzieży uciskowej
- Unikanie miejsc z wysoką temperaturą
- W trakcie długich podróży należy robić przerwy na ćwiczenia gimnastyczne, spacery itp.
- Należy niwelować ryzyko urazów, stłuczeń, zadrapań (w przypadku obrzęku limfatycznego uwaga na kota!)
- W nocy warto spać z uniesionymi kończynami
- Należy unikać kosmetyków drażniących skórę, opalania (uwaga na poparzenia)
Problemy psychologiczne
W trakcie choroby bardzo często dochodzi do różnych problemów natury psychologicznej. Pacjenci są mniej pewni siebie, nie wierzą w siebie, w swój sukces, bardzo często są wytykani przez społeczeństwo (młodzi ludzie robią im zdjęcia i puszczają w obieg internetu!). Zmniejsza się też ich wiara w służbę zdrowia (diagnoza choroba jest trudno i bardzo często mylona z otyłością). Depresja czai się na każdym kroku, dlatego warto aby osoby chore udały się do specjalisty. Długotrwałe leczenie, często bezowocne, prowadzi do zniechęcenia, dlatego ważne by chorzy mieli wokół siebie osoby, które podniosą je na duchu.
Źródła:
- Obrzęki lipidowy (tłuszczowy): poradnik dla pacjenta
- http://www.lymphoedema.org/
- https://vimed.pl/2010/09/obrzek-lipidowy-co-powinnismy-wiedziec/