Zespół policystycznych jajników (PCOS) to jedna z najczęściej występujących endokrynopatii u kobiet w wieku prokreacyjnym, czyli gdy mamy możliwość zajścia w ciążę. Dotyka nawet 5-10% kobiet i jest uznawany za główną przyczynę niepłodności z powodu braku owulacji.
Jak rozpoznać PCOS?
Aby potwierdzić występowanie tego zespołu muszą wystąpić przynajmniej dwa z trzech kryteriów (tzw. kryteriów rotterdamskich, opracowanych w 2003 r.):
- Rzadkie jajeczkowanie lub jego brak.
- Wykrycie torbieli (wielotorbielowatości) podczas USG jajników.
- Pojawienie się oznak hiperandrogenizmu (czyli nadmiaru hormonów męskich, np. zbyt obfitego owłosienia).
Czym jest rzadkie jajeczkowanie lub jego brak?
O PCOS będzie świadczył odstęp między miesiączkami, który będzie większy niż 35 dni lub brak miesiączki powyżej 6 miesięcy. Aby sprawdzić, czy jajeczkujemy, powinnyśmy wykonać badanie USG jajników oraz oznaczyć poziom progesteronu między 20 a 24 dniem cyklu.
Czym jest wielotorbielowatość?
Jest to sytuacja, w której na naszym USG jajników wyjdzie przynajmniej 12 pęcherzyków o średnicy 2-9 mm, a objętość jajnika wyniesie >10ml.
Jak objawia się hiperadrogenizm?
Za podstawowe wykładniki hiperadrogenizmu uważa się nadmierne owłosienie (hirsutyzm), podwyższony poziom testosteronu całkowitego lub wolny indeks adrogenów <5%.
Wolny indeks androgenów obliczamy za pomocą wzoru, który uwzględnia wynik testosteronu i SHGB ( globulina wiążąca hormony płciowe).
Pamiętajmy jednak, że interpretacji wyników zawsze powinien dokonywać lekarz!
Jakie są objawy PCOS?
To co istotne, to to, że objawy PCOS są sprawą bardzo indywidualną. Występuje grupa charakterystycznych objawów, ale nie oznacza to, że wszystkie muszę wystąpić u danej kobiety.
Najczęstsze objawy to:
- nieregularne miesiączki/brak miesiączek
- niepłodność
- bolesne miesiączki
- trądzik
- bóle piersi
- przetłuszczająca się skóra i włosy
- nadmierne owłosienie
- tendencje do depresji
- otyłość
- napadowa ochota na jedzenie/słodycze
- problemy ze snem
Uwaga!
U kobiet, które stosują tabletki antykoncepcyjne, nowej generacji, obraz USG może być zakłócony i nie wykazywać cech PCOS.
Z kolei częstym błędem diagnostycznym, w przypadku wystąpienia braku miesiączki, jest rozpoznawanie przedwczesnej menopauzy.
Jak leczyć PCOS?
Przede wszystkim należy postawić na zmianę stylu życia. Podstawą jest odpowiednia dieta i aktywność fizyczna, które wciąż pozostają bazową metodą leczenia otyłości w przypadku PCOS.
Najczęściej otyłość u kobiet z PCOS objawia się zwiększeniem tkanki tłuszczowej wokół brzucha (jabłko). Natomiast występują również sytuacje, gdy BMI jest prawidłowe, ale wokół brzucha i tak gromadzi się tkanka tłuszczowa.
Głównym lekiem, który zapisują lekarzem w przypadku PCOS, jest metformina (znana przede wszystkim z leczenia cukrzycy i insulinooporności). Umożliwia ona redukcję masy ciała, obniżenie glukozy insuliny, powrót miesiączek, ale tylko przy zastosowaniu odpowiedniej diety (z niskim IG) i wdrożenia aktywności fizycznej.
Sposób leczenia zawsze dobiera lekarz.
Dieta jako pierwszy krok w walce z PCOS
Odpowiednia dieta to podstawa skutecznej terapii w PCOS. Choć nie wszystkie kobiety z tą chorobą dotyka nadmierna masa ciała, to i tak powinny stosować odpowiednią dietę.
Redukcja tkanki tłuszczowej wokół brzucha ułatwia wyrównanie cyklu miesiączkowego lub powrót owulacji. Jest więcej istotną kwestią w walce z PCOS. Najważniejszą sprawą w dietoterapii zespołu policystycznych jajników jest kontrolowanie indeksu i ładunku glikemicznego.
Oznacza to, że kobiety z tą chorobą, powinny zwrócić uwagę na ilość i rodzaj węglowodanów, jakie dostarczają z dietą. Kluczowe będzie także wyeliminowanie cukrów prostych. Nie oznacza to jednak, że należy pominąć inne makroskładniki.
Jadłospis powinien być odpowiednio zbilansowany we wszystkie składniki. Najlepiej skorzystać z pomocy specjalisty, który dobierze nam odpowiednie ich rozłożenie i zapewni o dostarczaniu wszystkich niezbędnych składników.
Mając na uwadze problemy z owulacją, czyli ewentualną niepłodność, dobrze jeśli węglowodany dostarczają nie więcej niż 45% całej energii. Dzięki temu obniżymy stężenie insuliny i testosteronu, a także zwiększymy SHGB, które zwiążą testosteron.
Należy także zmniejszyć podaż nasyconych kwasów tłuszczowych (przetworzona żywność, tłuszcze zwierzęce), co wg badań, wpływa korzystnie na układ krążenia. Dieta powinna się opierać na nienasyconych kwasach tłuszczowych (tłuszcze roślinne, ryby, awokado, orzechy).
Dobre rezultaty zaobserwowano również w kontekście witaminy D3. Suplementacja tą witaminą wpływała na regularność cyklu menstruacyjnego, gospodarkę hormonalną i masę ciała. Jednak przed podjęciem decyzji o suplementacji, warto wykonać badania i ocenić jej stężenie w organizmie, aby dobrać odpowiednią dawkę!
Uwaga!
Przy okazji warto ocenić poziom homocysteiny, gdyż jej podwyższony wskaźnik może nasilać insulinooporność. Na obniżenie homocysteiny wpływają witaminy B6, B12 i kwas foliowy.
Źródła
- Azziz R. i wsp., The Androgen Excess and PCOS Society citeria for the polycystic ovary syndrome: the complete task force report.
- Graff S.K., Mario F.M., Magalhaes J.A. et al., Saturated fat intake is related to heart rate variability in women with polycystic ovary syndrome, Ann. Nutr. Metab., 2017, 71 (3-4), 224-33.
- Jafari-Sfidvajani S., Ahangari R., Hozoori M., et al., The effect of vitamin D supplementation in combination with low-calorie diet on anthropometric indices and androgen hormones in women with polycystic ovary syndrome: a double-blind, randomized, placebo-controlled trial. J Endicrinol Invest, 2017,
- Kirchengast S., Huber J., Body composition characteristics and body fat distribution in lean woman with polycystic ovary syndrome, Hum. Reprod., 2001, 16, 1255-60.
- Kuligowska-Jakubowska M., Dardzińska J., Rachoń D., Zaburzenia gospodarki węglowodanowej u kobiet z zespołem wielotorbielowatych jajników (PCOS), Diabetologia Kliniczna, 2012, tom 1, 5, 185-195.
- Pasquall R., Gambineri A., Pagotto U., The impact of obesity on reproduction in women with polycystic ovary syndrome, BJOG, 2006, 113, 1148-59.
1 komentarz